Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), bir davada “sanık” sıfatı taşıyan kişi hakkındaki hükmün ya da ceza kararının belli bir süre boyunca uygulanmamasıdır. Başka bir ifadeyle; HAGB, bir nevi sanığa ikinci bir şans tanıyan bir kurumdur.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile ilgili esaslar, Ceza Muhakemeleri Kanunu’nun (CMK) 231. maddesinde düzenlenmiştir.
HAGB, “hükmün açıklanmasının geri bırakılması” ifadesinin kısaltmasıdır. HAGB kararı verilen sanığa ilişkin ceza, belli bir denetim süresi içerisinde sonuç doğurmaz. Bu süre içinde kasıtlı olarak bir suç işlenmezse ya da HAGB şartlarına uyulursa, ceza kararı ortadan kaldırılır. Bu durumda, dava düşer ve ceza bireyselleştirilmiş olur. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ile herhangi bir sonuç doğuran mahkeme hükmü söz konusu değildir. Mahkeme, hukuki bir sonuç doğuracak şekilde kararı açıklamayı geri bırakır. Sanık, özel yaşamında herhangi bir kısıtlamaya tabi tutulmaz. Başka bir ifadeyle; HAGB, sanığın yaşamına hukuki müdahaleyi askıya alır. Bununla birlikte, ceza erteleme ve takdiri indirim gibi bireyselleştirme kurumları, mahkeme kararı ile bazı hukuki sonuçlar doğurmaktadır.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Şartları Nelerdir?
Birazdan sayacağımız şartlar gerçekleşirse HAGB kararı verilmesi mahkemenin takdirindedir. Yani HAGB kararı resen verilmesi zorunlu bir karar değildir. Farklı mahkemelerdeki aynı olayda şartlar da aynı olmasına rağmen hakimlerden birisi HAGB kararı verilmesini takdir edebilirken diğeri HAGB kararı vermeyebilir. Bahsi geçen şartlar;
- Sanığa işlediği suç neticesinde kesin bir mahkumiyet hükmü verilmesi
- Sanık ve mağdur arasında bir uzlaşmanın sağlanamamış olması
- Sanığa hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası olması
- Sanığın işlediği suçun özel kanunlarda düzenlenen istisna suçlardan olmaması
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış bulunması
- Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması
- Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi
- Sanığın kendisi hakkında verilecek HAGB kararına rıza göstermesi
şeklindedir.
Kural olarak bütün suçlara karşı HAGB kararı verilebilir. Ancak bazı kanunlarda belli istisnalar vardır. Yine sanığın işlediği suçun cezası hapis cezası veya adli para cezası olmalıdır ve bu ceza iki yıl veya daha az süreli bir ceza olmalıdır.
Sanığa ilişkin en önemli şart ise sanığın da HAGB kararını kabul etmiş olmasıdır. Eğer sanık bu kararı kabul etmezse mahkeme kendiliğinden sanığa HAGB kararı veremez.