“Influencer” kelimesi, İngilizce’de anlamı etkilemek olan “influence” kelimesinden türemiş olup, Türkçe’ye çevrildiğinde “etkileyici” anlamına gelmektedir. Genel anlamıyla; sosyal medyada düzenli takipçileri olan ve fikirlerine itibar edilen kişilere “influencer” denmektedir.
“Influencer”ların amacı; tanıttıkları hizmet veya ürünlerin onu takip eden kitle tarafından satın alınmasıdır. Bu sebeple firmalarla iş birlikleri gerçekleştirmekte, sosyal medya hesapları üzerinden belirli bir ücret karşılığı o ürün veya hizmetlerin tanıtımını yapmakta; takipçilerin güvenlerinin de kazanılması üzerine, takipçiler bu ürün veya hizmetleri satın almaktadırlar. Fakat kullanıcı dönütleri her zaman olumlu olmamakla birlikte, bazı firmaların kullanıcıları mağdur ettikleri de görülmektedir. İlgili mağduriyetlerin artması ve müşteri memnuniyetinin sağlanamaması sebebiyle Ticaret Bakanlığı tarafından hukuki yaptırımlar geliştirilmiş ve “influencer” denilen tanıtıcı kişilere birtakım yükümlülükler getirilmiştir.
Ticaret Bakanlığı, yürürlüğe giren kılavuzda “influencer”ın yükümlülüklerini tanımlamaktadır. Bu yükümlülükler arasında özellikle “örtülü reklam yasağı” dikkat çekmektedir. “Örtülü reklam”; tanıtıcının reklam olduğunu bildirmeden, reklam faaliyetini gerçekleştirmesidir. İşbu örtülü reklamın sesli, yazılı ve görsel olarak yapılması bazı yaptırımlara bağlı tutulmuştur. Yapılan reklam açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir olmalıdır.
Bu kapsamda “influencer”lar;
- Tanıtımını yaptıkları ürünün reklam mı, sponsorluk mu, öneri mi olduğunu bildirmek zorunda olup, deneyimlemediği bir ürünü deneyimlemiş gibi tanıtamamaktadır.
- Doktor, diş hekimi ve eczacılar tarafından sunulan sağlık hizmetlerine dair bir yönlendirmede bulunamazlar.
- İspatı mümkün olmayan bilimsel araştırmalar hakkında iddiada bulunamazlar.
- Hediye edilen bir malı, satın almış gibi gösteremezler.
- Mal veya ürünün filtrelenmiş olduğunu bildirmek zorundadırlar.
Ticaret Bakanlığı tarafından yayınlanan kılavuzda; tanıtımı yapılan mal veya hizmetin reklam olduğunun nasıl tüketiciye bildirilebileceği konusunda aşağıdaki maddelerdeki tanıma uygun olması talep edilmektedir:
- Paylaşım içinde kullanılan renklerden ve arka fondan ayırt edilebilir nitelikte ve kolaylıkla okunabilir büyüklükte olmalıdır.
- Tüketicilerin paylaşımla ilk karşılaştıkları anda başka bir şey yapmalarına gerek kalmadan paylaşımın ticari reklam olduğu anlaşılacak biçimde ve konumda belirtilmelidir.
- Paylaşımda başka etiket veya açıklamalara yer verilmesi durumunda, bu etiket veya açıklamalar arasında görünebilir şekilde belirtilmelidir.
- Paylaşımın yer aldığı mecranın ara yüz ve teknik özellikleri de dikkate alınarak tüketiciler tarafından ilk bakışta fark edilebilecek biçimde sunulmalıdır.
Tüketiciyi bilgilendirmenin örnekleri şu şekilde olabilmektedir:
- #Reklam
- #Reklam/Tanıtım
- #Sponsor
- #İşbirliği
- #Ortaklık
- “@[Reklam veren] ile işbirliği”
- “@[Reklam veren] tarafından sağlandı.”
- “@[Reklam veren] tarafından hediye olarak alındı.”
Reklam veren, Ticaret Bakanlığının yayınladığı kılavuz hakkında anlaştığı kişiyi bilgilendirmek zorundadır. Yukarıda anlatılan sosyal medya etkileyicileri tarafındanyapılan ticari reklam ve haksız ticari uygulamalar hakkındabilgiler 07/11/2013 tarihli ve 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 61, 62, 63, ve 84 sayılı maddelerine; 10/01/2015 tarihli ve 29232 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği ile 04/05/2021 tarihli ve 309 Sayılı Reklam Kurulu toplantısında alınan karara dayanılarak hazırlanmıştır.